Higiena jamy ustnej pacjenta leczonego ortodontycznie
Podczas terapii aparatem ortodontycznym, tak stałym, jak i ruchomym, pojawienie się w niektórych miejscach płytki nazębnej jest nieuniknione. Nie ma to generalnie rzecz biorąc konsekwencji katastrofalnych dla zębów i przyzębia, jeżeli wcześniej przestrzegane były właściwie podstawowe zasady higieny. Zlekceważenie ich może się jednak stać zabawą z zapałkami- nie wiemy bowiem czy mamy do czynienia z osobą podatną lub nie na stan zapalny przyzębia, a także w jakim stopniu realnie, wpłynie to na wzrost wskaźnika próchnicy. Lepiej więc nie zlekceważyć założenia, że każdy, kto poddany jest terapii ortodontycznej, musi utrzymywać wysoki poziom higieny przez cały czas leczenia. Równocześnie ważne jest, by pamiętać o instruktażu higieny i kontroli jej efektywności, jeszcze przed rozpoczęciem terapii. Nauka nowych zasad higieny pacjenta wówczas, kiedy aparat ortodontyczny jest już użytkowany, jest niecelowe. Pacjent powinien pokazać, że jest w stanie utrzymać należyty poziom higieny przed rozpoczęciem leczenia szczególnie, jeśli ją zaniedbywał wcześniej.
Higiena jamy ustnej, nawet jeśli była utrzymywana prawidłowo, po wprowadzeniu aparatu ortodontycznego, szczególnie stałego, jest upośledzona z powodu naklejonych przedsionkowo lub językowo zamków ortodontycznych, obecności łuków przedsionkowych lub podniebiennych, zacementowanych pierścieni. Pojawiają się bowiem dodatkowe miejsca retencyjne dla akumulacji płytki, tym samym zwiększa się rozwój bakterii, a standardowe zabiegi higieniczne, dotychczas stosowane, mogą okazać się nie wystarczające. Większego znaczenia nabiera także dieta, a szczególnie częstotliwość spożywania węglowodanów oraz poziom wydzielania śliny, tym samym skuteczność jej właściwości obronnych, które wpływają na dynamikę procesów chorobowych w jamie ustnej. Wzrost bowiem przepływu śliny sprzyja usuwaniu resztek pokarmowych, oczyszczaniu powierzchni zębów ze złogów, zwiększają się zdolności buforowe, właściwości bakteriobójcze. Problem z próchnicą , stanem zapalnym dziąseł dotyczy najczęściej obszarów ze zwiększoną retencją węglowodanów i równoczesnym zmniejszonym przepływem śliny, np. powierzchni wargowych siekaczy górnych. Problem wzrasta także w okolicy zamków ortodontycznych, w obszarze przydziąsłowym. Aparat ortodontyczny ogranicza także zdolność języka do usuwania resztek pokarmowych. Znaczną rolę odgrywa też czas trwania leczenia ortodontycznego. Przeciętnie wynosi on około 2 lat, z odchyleniem 6-miesięcznym.
Równocześnie dzięki rozwojowi różnych technik, możliwe jest dzisiaj zastosowanie materiałów zmniejszających ryzyko próchnicy dla zębów i stanu zapalnego tkanek otaczających zęby- przyzębia. Zamki ortodontyczne klejone są za pomocą żywic kompozytowych, pierścienie osadzane tylko na zębach trzonowych za pomocą cementów szkło- jonomerowych. Redukcja próchnicy wokół tak zamocowanych pierścieni sięga nawet 49%. Cementy, z powodu swoich właściwości uwalniania fluoru, polecane są także jako alternatywa dla żywic adhezyjnych. Te ostatnie jednak również mogą uwalniać jony fluoru, co nie wpływa, jak się obawiano, na siłę ich wiązania. Ostatnie doniesienia omawiają także temat materiałów elastomerowych, uwalniających fluor.
Jakkolwiek, pacjentów ortodontycznych i tak obowiązują dodatkowe zlecenia higieniczne i intensywna profilaktyka przeciwpróchnicowa.
Jak dbać o higienę podczas leczenia aparatem stałym?
Zęby i aparat muszą być oczyszczane bardzo delikatnie, ale starannie. Najlepiej cztery razy dziennie (po kazdym posiłku). Specjalnie zaprojektowane dla pacjentów ortodontycznych szczoteczki do zębów posiadają pęczki włókien w kształcie litery V, ułatwiające usuwanie złogów z zębów, zamków i łuków ortodontycznych ( Linia szczoteczek Elgydium clinic X- polecana dla pacjentów noszących stałe aparaty ortodontyczne). Szczoteczki elektryczne mają także specjalne końcówki, których układ włókien ułatwia oczyszczenie powierzchni wokół aparatu ortodontycznego. Najefektywniejsze podczas szczotkowania powierzchni policzkowych i wargowych, przy rozwartych łukach, są ruchy obrotowo- wymiatające. Powierzchnie podniebienne i dojęzykowe oczyszczane są skutecznie ruchami okrężnymi. Niezbedne jest nitkowanie (niciami typu ,,dental- floss”) i stosowanie szczoteczek międzyzębowych. Usuwają one złogi z trudno dostępnych przestrzeni międzyzębowych i okolicy szyjki zębowej.
Na grubszą część nici dentystycznej można nałożyć pastę do zębów, preparat fluoru lub środek antybakteryjny. Usuwanie złogów wokół pierścienie i między zamkami można przeprowadzić także stosując irygatory wodne.
W używanych pastach do zębów przez leczonych ortodontycznie pacjentów nie może zabraknąć fluoru. Najlepiej, gdy jego ilość nie jest mniejsza niż 0,1%. Elgydium Decay protection pasta przeciwpróchnicowa dla dorosłych zawiera aminofluorek FluorinolR w dawce 1500 ppm jonów fluoru, który skutecznie chroni przed próchnicą już do pierwszej minuty szczotkowania.
Cenny jest też dodatek do tych past np. jonów cynowych, które wiążą się z powierzchnią komórek bakteryjnych i blokują przechodzenie do ich wnętrza cukrów. Obecne natomiast detergenty i środki powierzchniowo czynne rozluźniają złogi i ułatwiają ich usunięcie.
Ważną rolę wspomagającą odgrywają płukanki do płukania jamy ustnej. Elgydium płyn do płukania jamy ustnej z fluorem stosowany codziennie, remineralizuje szkliwo i zapobiega powstawaniu próchnicy. Redukują one ryzyko próchnicy (około 30%), eliminują wczesną fazę zapalenia dziąseł, dezynfekują drobne rany, nadżerki związane z obecnoscią elementów aparatu w jamie ustnej i jego kontaktem z błoną śluzową jamy ustnej (ortodonci często zaopatrują pacjenta w specjalny wosk, który nałożony na wystające elementy aparatu ochrania delikatną śluzówkę). Dobrzejest też, jeśli w płukance obecna jest chlorheksydyna, triklosan lub sanguinaryna, o charakterze przeciwbakteryjnym. Elgydium płyn do płukania jamy ustnej. Przeznaczony do codziennej pielęgnacji. Zawiera niskie( 0,01% stężenie chlorheksydyny. Posiada przyjemny smak i żelową konsystencję, która przedłuża działanie płynu.
Redukcja ryzyka rozwoju próchnicy
Zmniejszenie ryzyka próchnicy, to także podczas noszenia aparatu tak stałego, jak i ruchomego, wprowadzenie dodatkowo profilaktyki fluorowej. Wskazane jest stosowanie żeli fluorowych raz w tygodniu. Podczas natomist wizyt kontrolnych u stomatologa aplikacja roztworów fluoru lub lakierowanie ich powierzchni lakierami fluorowymi powinna się odbywać regularnie, przez cały okres leczenia. Zmniejsza to zachorowalność na próchnicę o 35%. Warto wprowadzić 2 razy w tygodniu płukanki z chlorheksydyną.
Higiena aparatu ruchomego
Ponieważ aparat ruchomy wykonany jest z akrylu, chłonącego wodę i bakterie, a może też odkładać sie na nim płytka nazębna, tworzyć kamień na precyzyjnych metalowych elementach, więc konieczna jest jego higiena. Najlepiej do tego używać oddzielną szczoteczkę i proszku do czyszczenia akrylu (nigdy pasty do zębów). Przynajmniej 2 razy w tygodniu aparat warto zdezynfekować w roztworach analogicznych jak dla dezynfekcji protez. Aparat nie używany najlepiej przetrzymywać na sucho, w specjalnym pudełku. Uniknięcie zmian zapalnych błony śluzowej pod płytą aparatu, można uzyskać stosując preparaty chlorheksydyny.
Zlecenia dietetyczne
Istotną sprawą podczas leczenia jest także odżywianie. Aby ograniczyć ryzyko próchnicy warto wstrzymać się od jedzenia słodyczy, pokarmów przyklejających się do zębów (chleb, ciastka, krakersy). Aby nie uszkodzić aparatu należy unikać potraw twardych, włóknistych.
Zakończenie
Obowiązek pacjenta ortodontycznego to szczotkowanie zębów cztery razy dziennie, po posiłkach, pastą z zawartoscią fluoru, stosowanie płukanek z fluorem i innymi środkami bakteriobójczymi i przeciwzapalnymi, także używanie dodatkowych przyborów do higieny. Nie stosowanie się do zaleceń lekarza dotyczących higieny, może być nawet wskazaniem do usunięcia aparatu. Przeciwnie, przestrzeganie higieny skrupulatne i systematyczne, owocuje zdrowymi zębami i dziąsłami po zakończonej terapii u ortodonty.
dr n.med.Agnieszka A.Pawlik
Zostaw opinie